روند انتقال دستاوردهای علم طب به جهان غرب در عصر عباسی بر مبنای نظریه پخش - ربیعی, بتول; دلریش, بشری; ملک زاده, الهام; فتحی, کوروش (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2024)
زمینه و هدف: از جمله دستاوردهای مهم تمدن اسلامی، پزشکی در قالب آموزه‌هایی است که به طب اسلامی موسوم است. طب در تمدن اسلامی به ویژه در عصر عباسی (656-۱۳۲ ق.) از پیشرفت زیادی برخوردار گشت و دستاوردهای بزرگ و قابل تأملی به همراه داشت و جهان غرب هم‌عصر آن از طرق متعدد، بهره‌وری از این دستاوردها را با جدیت دنبال نمود. در پژوهش پیش رو تبیین و تحلیل پیشرفت‌های دانش پزشکی در عصر عباسی و راه‌های انتقال آن به مغرب‌زمین بر اساس «نظریه پخش» به عنوان چهارچوب نظری مورد مطالعه قرار گرفته است. روش: در این پژوهش از شیوه کتابخانه‌ای برای جمع آوری داده‌ها و از روش تاریخی مبتنی بر رویکرد توصیفی ـ تحلیلی استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش اصل امانتداری و صداقت استناد به متون مورد استفاده، اصالت منابع و پرهیز از جانبداری در مراجعه به متون یا تحلیل‌ها، رعایت شده است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد دانش پزشکی جزء اولین علومی بود که جهان اسلام بر اساس داده‌های پزشکی ایران، هند و یونان آن را فراگرفت و سپس به بهترین نحو ممکن آن را توسعه و به جوامع دیگر انتقال داد. نتیجه‌گیری: بر اساس «نظریه پخش» مبدأ تأثیرگذار در عرصه دانش طب در عصر عباسی، جهان اسلام و مقصد تأثیرپذیر، اروپا و جهان غرب در نظر گرفته شده و راه‌ها و کانال‌های انتقال در کنار موانع آن ذکر شده است. روند انتقال این دستاوردها به مغرب‌زمین می‌توانست از طریق جنگ‌ها، انتقال جغرافیایی و یا دسترسی به متون اسلامی و ترجمه آن‌ها صورت پذیرد.