دستگاه تناسلی داخلی زنان از منظر طب سنتی و مقایسه آن با طب امروزی - بیوس سودابه; نکولعل تک مریم; تن‌ساز مژگان; مصلح رقیه (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2015)
مقدمه: امروزه دانشجویان پزشکی از همان سال اول تحصیل، درس آناتومی را به صورت واحدهای نظری و عملی می‌گذرانند و با حضور در سالن‌های تشریح، با اعضای درونی بدن آشنا می‌شوند، اما سؤال این‌جاست با توجه به محدودیت در امکانات و ممانعت‌های فرهنگی در علم تشریح، پزشکان طب سنتی تا چه حد از درون بدن و مخصوصاً اندام تناسلی زنانه شناخت داشتند و دانش آن‌ها تا چه حد با علم امروزی تطابق داشته است؟ همچنین آن‌ها مفاهیم آناتومی را چگونه به دانشجویان خود انتقال می‌دادند. روش: این مقاله حاصل يك مطالعه مروري توصيفي بر بیش از 20 كتاب مرجع طب سنتي از قرن 3 تا 13 هجري قمري مي‌باشد که به بررسی توصیفات آناتومیک موجود در کتب طب سنتی از دستگاه تناسلي داخلي زنانه و مقایسه آن با علم امروزی می‌پردازد. همچنین شیوه آموزش آناتومی در کتب طب سنتی به صورت اجمالی معرفی می‌شود. یافته ‏ها: پس از انجام اين تحقيق مشخص شد اگرچه پزشکان سنتی، به دلیل ملاحظات فرهنگی، بیشتر از تشریح حیوانات برای یادگیری و آموزش استفاده می‌کردند، اما بعضی توصیفات آناتومیک آن قدر دقیق و مو به مو است که نشان از تشریح جسد انسان، ولو مخفیانه دارد. آن‌ها براي توصيف و آموزش اعضای بدن آن‌ها را به چیزهای ملموس تشبیه می‌کردند، اندازه‌ها را معمولاً با واحد بند انگشت توصیف می‌نمودند. همچنین با وجودی که تجهیزات عکاسی وجود نداشته، ولی توصیفات بسیار روان و ملموس و قابل درک است. آموزش‌های تصویری و با اشکال نقاشی در کتب آناتومی از قرن هشتم هجری به بعد دیده می‌شود. همچنین پزشكان طب سنتی ایران، لااقل از قرن سوم و حتی قبل از زمان بوعلي سينا، علاوه بر شناخت دستگاه تناسلی خارجی، قسمت داخلی و اجزاي مختلف دستگاه تناسلي زنانه را به خوبي شناخته، نامگذاری کرده و عملکرد آن را توصیف نموده‌اند. آن‌ها دستگاه تناسلي داخلي را شامل رحم، لوله‌هاي رحمي (اوعيه رحمي)، سرویکس (فم رحم)، واژن (عنق رحم) و تخمدان‌ها (انثیين) مي‌دانستند. توصیفاتی که از آناتومی و مجاورت‌های این اعضا در کتب سنتی به چشم می‌خورد، بسیار مشابه یافته‌های علمی امروزی است. بحث و نتیجه‌گیری: پزشکان طب سنتی ایران، دید باز و شناختی نسبتاً دقیق از آناتومی دستگاه تناسلی زنانه داشته‌اند. از این رو قادر به درمان انواع بیماری‌های زنان بوده‌اند که حاصل آن کتاب‌های مفصلی در درمان امراض زنان است.