تغییرات بدنی مادر باردار بر اساس جنسیت جنین در منابع طب ایرانی - عباباف شوشتری مهرداد; اطهری زاده مینا; نوجوان فاطمه (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2025)
زمینه و هدف: بارداری تغییرات فیزیولوژیکی در بدن مادر ایجاد می‌کند که تقریباً بر تمام ارگان‌های بدن اثر می‌گذارد. مطالعات نشان می‌دهند که این تغییرات می‌تواند با جنسیت جنین مرتبط باشد. هدف از اين مطالعه استخراج تغییرات بدنی مادر باردار براساس جنسیت جنین، در منابع اصيل طب ایرانی است. روش: این مطالعۀ مروری در سال ۱۴۰۳ در پایگاه‌های اطلاعاتی Web of Sciences, Google Scholar و Pubmed با جستجوی کلیدواژه‌های mother‌‌ fetus،Persian medicine ، male fetus، female fetus، pregnant women، physical changes و recognition انجام شد. همچنین با استفاده از نرم‌افزار طب نور نیز، كليدواژه‌هاي «حبلي»، «حبالي»، «زن باردار»، «علامات الإذكار والإيناث‏» و «علائم نرينه و مادينه» در منابع اصیل طب ايراني از جمله فردوس‌الحكمه في‌الطب، الحاوي في‌الطب، قانون في‌الطب، تدبیرالحبالی والاطفال والصبیان و ذخيره خوارزمشاهي مورد بررسي قرار گرفتند. ملاحظات اخلاقی: در تدوین این پژوهش اصل امانت‌داری و صداقت در استناد به متون مورد استفاده، اصالت منابع و پرهیز از جانبداری در مراجعه به متون يا تحلیل‌ها رعایت شده است. یافته‌ها: علایم مشترک ذکرشده در منابع طب ایرانی برای بارداری با جنین پسر عبارتند از: رنگ نیکوی چهره مادر، احساس حرکت جنین در سمت راست، چابکی و نشاط مادر، بزرگتر بودن پستان سمت راست، شروع حرکت مادر با پای راست و احساس سنگینی در سمت راست بدن. سایر علایم با شیوع کمتر شامل شروع تغییرات و جریان شیر از پستان راست، قرمز بودن رگ‌های پا و نوک پستان، پر و برجسته بودن رگ‌های سمت راست زیر زبان، اشتهای بیشتر به طعام و جریان شیر غلیظ و لزج می‌باشد. علایم مخالف این موارد احتمال بارداری با جنین دختر را مطرح می‌کند. نتیجه‌گیری: از بین موارد ذکرشده در طب ایرانی در تعیین جنسیت جنین، برخی موارد مانند تغییرات نبض مادر (پری و تندتر بودن نبض) در جنین پسر، غلبه تهوع و استفراغ بارداری در جنین دختر و محل قرارگیری جنین دختر در سمت چپ و جنین پسر در سمت راست در مطالعات طب رایج نیز مورد اشاره قرار گرفته‌اند. با توجه به نتایج این مطالعه پیشنهاد می‌شود مطالعاتی طراحی شود تا شواهد مطرح‌شده در منابع طب ایرانی در جمعیت مادران باردار بررسی و راستی‌آزمایی شود و در صورت اثبات، چرایی و چگونگی این ارتباط با سازوکارهای طب رایج مورد بررسی قرار گیرد.