واکاوی سیر تاریخی جرم‌انگاری تولید و عرضه داروهای قاچاق و تقلبی در ایران - دستمردی شهاب; فلاح مرتضی‌نژاد سیدحمیدرضا; بختیاری افشین; دل پسند کورش (مجله تاریخ پزشکی - علمی پژوهشی, 2020)
زمینه و هدف: دارو ابزار تعمیم حق بر سلامت است. بدون شک هر فعل و یا مانوری که باعث ایجاد اختلال در دستیابی بیمار به این فراورده حیاتی صورت پذیرد، درخور مجازات و جرم‌انگاری است. این مطالعه با هدف بررسی بازدارندگی مجازات جرائم دارویی در ایران علی‌الخصوص در مورد داروهای قاچاق و تقلبی و عرضه آن در جامعه انجام شده است. مواد و روش‌ها: این مطالعه پژوهشی از کتاب‌ها و مقالات مرتبط چاپ‌شده در این خصوص و همچنین با استفاده از اسناد حقوقی و منابع معتبر موجود، تهیه شده است. یافته‌ها: تعریف داروی تقلبی و قاچاق، متفاوت بوده و راه‌های ورود این دارو‌ها در عرصه جامعه نیز متفاوت است و قوانین خاصی برای جلوگیری از ورود داروهای قاچاق و ساخت دارو‌های تقلبی در کشور و عرضه آن در جامعه وجود دارد، ولی در عرصه عمل بسیاری از این مجازات‌ها بازدارنده برای افراد سودجو نیست. نتیجه‌گیری: هر دارویی که بدون مجوز وزارت بهداشت از کشور‌های دیگر وارد کشور بشود، داروی قاچاق محسوب می‌شود، اما لزوماً داروی تقلبی نیست. در هر صورت به هر دو داروی قاچاق و تقلبی، غیر مجاز گفته می‌شود. در مورد داروی قاچاق با وجود سختگیری موجود قانون موضوعه در عمل بین این‌که دارو تقلبی یا اصل بوده تفاوتی قائل نمی‌شود و در بسیاری از موارد یک رویه واحد برای برخورد با آن وجود دارد و این در حالی است که مجازات عرضه و تولید داروی تقلبی بنا بر مستقلات عقلی، بازدارندگی مجازات‌ها باید بسیار بیشتر از داروی قاچاق باشد. لزوم نظارت دقیق قضایی و اداری توسط حاکمیت بر عرضه دارو و فرآورده‌های سلامت، امری بدیهی و لازم است، چراکه مطابق اصول حقوق بشری، دارو، ابزار تعمیم حق سلامت بوده و حاکمیت مطابق با میثاق حقوق، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، تعهد به تهیه و در دسترس عموم قراردادن داروهای ضروری و اساسی را دارد.