کرامت انسانی جنین منجمد و چالش‌های حقوقی؛ تأملی بر رأی دادگاه آلاباما - سیدناصری, محمدمهدی; عباسی, محمود (مجله اخلاق پزشکی - علمی پژوهشی, 2025)
زمینه و هدف: ماهیت جنین به مثابهِ کودک یا موجودی مستقل به ویژه از منظر تبعات حکمی آن همواره محل مناقشه اندیشمندان حوزه‌های فلسفه، فقه، اخلاق و حقوق بوده است. زبانه‌های این اختلاف در عصرِ کنونی نه‌تنها فروکش نکرده، بلکه در پرتو پیشرفت‌های زیست‌پزشکی ابعادِ جدیدی یافته است. بر این اساس، رأی جنجالی دادگاه عالی ایالت آلاباما در فوریه 2024، رویان‌های ذخیره‌شده در فرآیند لقاحِ آزمایشگاهی (IVF) را به عنوان «افراد» شناخته و تحت حمایت قانون مرگِ ناحق کودکان قرار داده است. این رأی، برای نخستین‌بار رویان‌های خارج از رحم را در زمره کودکان تعریف می‌کند و پیامدهای گسترده‌ای در حوزه حقوق تولید مثل، اخلاق پزشکی و نظام حقوقی به دنبال دارد. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی و طرح نگرشی نو به تلقی جنین به مثابهِ کودک در پرتو تحلیلِ این رأی، مبانی حقوقی و اخلاقی و پیامدهای آن بر نظام حقوقی انجام شده است. روش: در این پژوهش مروری اسناد و مقالات سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ با استفاده از پایگاه‌های Web of Science، Scopus، Science Directs و بر اساس واژگان کلیدی پژوهش Fetus، Child، Verdict، Alabama Court، Reproductive Rights و در پایگاه‌های فارسی SID و Civilica، با واژگان کلیدی جنین منجمد، حقوق کودک، لقاح آزمایشگاهی در محیط دیجیتال بازیابی گردید. از میان 40 مقاله یافت‌شده، تعداد 36 مقاله که بیشترین ارتباط با موضوع را داشتند، مورد بررسی قرار گرفتند، پس از استخراج و تحلیل چالش‌های اخلاقی حمایت از جنین منجمد به مثابه کودک، راهکارهای حقوقی برای آن ارائه گردید. پس از استخراج و تحلیل چالش‌های اخلاقی حمایت از جنین منجمد به مثابه کودک، راهکارهای حقوقی برای آن ارائه گردید. ملاحظات اخلاقی: صداقت و امانتداری در گزارش متون، استناددهی به منابع و پرهیز از هرگونه سوءگیری رعایت گردیده است. یافته‌ها: رد پای تلقی جنین به مثابه کودک را می‌توان در آموزه‌های اخلاقی، فلسفی و فقهی به فراست دریافت. رأی دادگاه عالی آلاباما نیز جنین را به عنوان کودک متولدنشده تعریف کرده و حقوق و حمایت‌های قانونیِ برابر با کودکان متولدشده برای آن قائل شده است تا آنجا که به والدین اجازه می‌دهد علیه آسیب یا از بین‌رفتن جنین‌های ذخیره‌شده در کلینیک‌های باروری، دعاوی قانونی اقامه نمایند. قاضی ارشد با تأکید بر قداست زندگی و استناد به مبانی اخلاقی و مذهبی، جنین را شایسته احترام و واجد کرامتِ انسانی دانسته است. این رأی، پیامدهای گسترده‌ای در حیطه‌های مختلف حقوق والدین، مسئولیت کلینیک‌های باروری و فرآیند بارورساختنِ تخمک در آزمایشگاه (IVF) ایجاد کرده و در عین حال تعارضاتی را با اصول قانون اساسی آمریکا، به ‌ویژه اصل جدایی دین از دولت، نمودار کرده است. در عین حال، رأی مزبور با مسائلِ مرتبط با حقوق تولید مثل و سقط جنین هم‌پوشانی مفهومی داشته و چالش‌هایی را در این زمینه‌ها برانگیخته است. نتیجه‌گیری: رأی دادگاه عالیِ آلاباما با تلقی جنین به مثابه کودک، افقی نوین در تقاطع قواعد اخلاقی و حقوقی ترسیم می‌نماید. این رأی، ورای ایجاد مناقشاتِ نظری و چالش‌های عملی در حوزه پزشکی و حقوق تولید مثل، فرصتی جهت بازاندیشی در مفاهیمی چون کرامتِ انسانی و حقوقِ کودکان فراهم می‌کند. با این ‌حال، فقدان چهارچوب‌های قانونی جامع و تضادهای احتمالی با نظام حقوق اساسی و چهارچوب‌های پزشکی و قضایی، از موانع توسعه این رأی به ‌شمار می‌آید. امری که ضرورت اصلاحات قانونی و تقریب رویه‌های قضایی را همگام با نفوذ گفتمان جنین به مثابهِ کودک در لایه‌های مختلف جامعه و سطوح سیاستگذاری برجسته می‌سازد.