به سوي حذف جهاني جذام - حاتمی حسین (فصلنامه علمی پژوهشی بهداشت در عرصه, 2017)
جذام يكي از بيماري‌هاي عفوني ناشي از عوامل باكتريايي است كه در طول تاريخ بيش از هر بيماري ديگري باعث ايجاد رُعب و وحشت انسان‌ها شده و زمينه ساز انزواي اجتماعي آنان گرديده است. اين بيماري كه قدمت زيادي دارد نوعي بيماري التهابي مزمن است كه به وسيله مايكوباكتريوم لپرا ايجاد مي‌شود و طيف باليني وسيعي دارد. تاكنون موفق به توليد واكسن مسقلي براي پيشگيري آن نشده‌اند ولي تاثير تشخيص و درمان زودرس در پيش آگهي آن حتي در عصر قبل از كشف آنتي بيوتيك‌ها نيز مورد توجه صاحبنظران، بوده است به طوري كه ابن سينا مي‌نويسد: ”كسي كه به تازگي مبتلا به جذام شده و اوايل بيماري را طي مي‌كند اميد به معالجه اش بيشتر است! اما وقتي بيماري، ريشه دوانيد و وضعيت ثابتي پيدا كرد اگر هم معالجه شود بسيار مشكل است“. و هم اكنون نيز اقداماتي نظير بهبود شيوه‌ زندگي، ارتقاء آگاهي‌هاي بهداشتي و آشنا كردن مردم با علائم بيماري و معاينه مرتب مردم در مناطق آندميك به منظور تشخيص و درمان زودرس، رمز موفقيت اقدامات كنترلي، مي‌باشد. بيماراني كه از مزاياي پيشگيري سطح اول و دوم، برخوردار نشده و دچار ضايعات ناشي از بي حسي اندام‌ها هستند در صورتي كه به اقدامات درماني، پاسخ ندهند دچار تغيير شكل اندام‌ها و عفونت نسج استخوان مي‌گردند و گاهي قطع عضو، در آن‌ها لازم مي‌شود و عوارض چشمي نيز ممكن است منجر به كاهش بينايي يا كوري شود و نهايتا داغ‌هاي متعدد بيماري بر چهره بيماران، ميتواند باعث بدشكلي‌هاي غيرقابل تحمل و انزواي اجتماعي آنان گردد. كشور ايران همواره در طول تاريخ، جزو مناطق هيپرآندميك جذام بوده و به منظور اِسكان و درمان مجذومين، در صفحات شمال شرقي، شمال، شمال غربي و غرب كشور، اقدام به دائر كردن مكان‌هاي مناسبي تحت عنوان ”بِهكده“ نموده و در طول ساليان گذشته، هزاران نفر از اين بيماران را تحت پوشش درماني و حمايت اقتصادي و اجتماعي، قرار داده و با مراقبت بهداشتي، بيماريابي، درمان به موقع و تجويز باكيفيت ترين داروها سال به سال از ميزان بروز و شيوع بيماري كاسته است به گونه‌اي كه روند بيماري همواره رو به كاهش بوده از حدود دو دهه قبل طبق اعلام سازمان جهاني بهداشت به مرحله حذف رسيده و طبق آخرين گزارش آن سازمان كه در شهريورماه سال 1396 منتشر شده است بروز و شيوع اين بيماري در سال 1395 به صفر رسيده و براي اولين بار در طول تاريخ، حتي يك مورد جديد هم در سطح كشور، يافت نگرديده است و لذا به شكرانه اين موفقيت شگفت انگيز كه مرهون برنامه‌هاي كنترلي دقيق و زحمات بي‌نظير نيروهاي بهداشتي ـ درماني كشور، مي‌باشد سرمقاله اين شماره مجله بهداشت در عرصه را به موضوع حذف جذام، اختصاص داده‌ايم.