فصلنامه سلامت اجتماعی

چکیده

زمینه و هدف: وزیر بهداشت به ویژگی‌هایی همچون تفکر استراتژیک، مهارت‌های سیاسی و سازمانی، ‏پیشینه فعالیت در نظام ‏سلامت، بینش کل‎نگر نسبت به سلامت، و نداشتن تعارض منافع نیاز دارد. یکی ‏از روش‌های ارزیابی این ‏ویژگی‌ها، بررسی حوزه تخصص و رشته تحصیلی وزیر است. این ‏مطالعه با هدف تعیین رابطه شاخص‌های ‏توسعه و اقتصاد سلامت کشورها با رشته تحصیلی وزرای ‌‏بهداشت در سال ۱۴۰۰ انجام شد.

روش و مواد: در این مطالعه توصیفی-تحلیلی، داده‌های شاخص‌های توسعه و اقتصاد سلامت 185 کشور به‌همراه رشته ‏تحصیلی و جنسیت وزرای بهداشت، در مردادماه 1400، استخراج شد. این شاخص‌ها ‏شامل درآمد سرانه، ‏شاخص اجتماعی جمعیت شناختی، دسترسی و کیفیت مراقبت‌های سلامت، ‏پوشش مؤثر همگانی ‏سلامت، امید به زندگی بدو تولد، سهم هزینه سلامت از تولید ناخالص داخلی، سهم دولت ‏از هزینه سلامت، و ‏سهم پرداخت از جیب از هزینه سلامت می‌باشد. رشته‌های تحصیلی وزرای بهداشت در شش گروه زیر ‏طبقه بندی شد: رشته‌های بالینی، رشته‌های غیر بالینی ولی مرتبط با سلامت، حقوق و سیاست، بازرگانی و اقتصاد، مدیریت، و سایر رشته‌ها.

یافته ها: اطلاعات وزرای بهداشت 185 کشور یافت شد، که از این میان، 6/76% مرد ‏بودند و حدود 45% در رشته‌های بالینی تحصیل کرده بودند. ‏در کشورهای ‏دارای درآمد سرانه و شاخص اجتماعی جمعیت شناختی  بالا، درصد تحصیل وزرا ‏در سیاست و حقوق و همچنین، بازرگانی و اقتصاد به‌طور ‏معنی‌دار بیشتر از سایر کشورها بود. در مقابل، ‏در کشورهای با درآمد سرانه و شاخص اجتماعی جمعیت شناختی پایین و متوسط، درصد تحصیل در رشته‌های بالینی و رشته‌های مرتبط با سلامت بیشتر بود. الگویی ‏مشابه درمورد سایر شاخص‌ها مشاهده شد.

نتیجه‌گیری: مطالعه نشان داد در کشورهای دارای شاخص‌های توسعه و اقتصاد سلامت بالاتر، وزرای بهداشت بیشتری نسبت به سایر کشورها در حقوق، سیاست، بازرگانی، و اقتصاد تحصیل کرده‌اند. در حالی که، در کشورهای دارای شاخص‌های پایین‌تر، وزرای بیشتری در رشته‌های بالینی و مرتبط با سلامت تحصیل کرده‌بودند. این یافته ها بدین معنی نیست که غیر پزشک بودن وزیر بهداشت موجب افزایش امید زندگی و رفاه شده است؛ زیرا عوامل تعیین کننده اصلی امید زندگی و رفاه، توسعه دانش، فناوری و کاربست آن است. در کشورهای در حال توسعه به علت وجود اندک این عوامل، دولت ها تصور می‎کنند که یک پزشک برای وزارت بهداشت کارایی بالاتری دارد. در حالیکه پزشکان متخصص برای تامین مراقبت های بیماری ها آموزش دیده اند و در برنامه آموزشی آنها توانایی مدیریت نظام سلامت و حفظ و ارتقای سطح سلامتی جامعه پیش بینی نشده است.