پاک‌چشمی در متون کهن پزشکی و آیینی با نگاهی به اخلاق حرفه‌ای - خالق‌زاده, محمدهادی; پورجواهری, علی; عامری‌نیا, محمدباقر (مجله اخلاق زیستی- علمی پژوهشی)
زمینه و هدف: یکی از موضوع‌هایی که امروزه در اخلاق حرفه‌ای پزشکی مورد تأکید است، موضوع مهم ‌پاکچشمی است. ‌پاکچشمیِ پزشک نه‌تنها در آثار اخلاقی و دینی به‌عنوان فضیلت اخلاقی و تکلیف دینی مورد تأکید است بلکه توجه جدی نسبت به آن در متون تاریخی و کهن پزشکی به جای مانده، دیده می‌شود. علاوه بر متون یاد شده، تأکید بر آن در بسیاری از متون آیینی یا دینی به‌خصوص منابع حدیثی و فقهی به نحو چشمگیری وجود دارد تا جایی که می‌توان آن را موضوعی تاریخی در این متون به شمار آورد. روش: این جستار با روش توصیفی تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش جنبه‌های اخلاقی شامل حفظ اصالت متن، صداقت و امانتداری، رعایت شده است. یافته‌ها: در پاسخ به این سؤال که پاک‌چشمی پزشک صِرفاً تکلیف یا فضیلتی اخلاقی و شخصی برای اوست یا اینکه حقیقتی فراتر است یعنی حقی از حقوق بیمار به شمار می‌آید در این پژوهش فرض دوم تقویت می‌گردد. یافتن پیشینۀ تاریخی کهن پزشکی برای این موضوع و دلالت‌های آیینی همسو با آن، به منزلۀ کشف فضیلت‌گرایی مقدم بر اخلاق حرفه‌ای امروزی و درنتیجه موجب بالندگی فرهنگی است. علاوه بر این که ره‌آوردهای امروزی را به گذشته درخصوص موضوع، پیوند می‌دهد. نتیجه‌گیری: موضوع پاک‌چشمی در متون کهن پزشکی صرف نظر از نگاه مذهبی، همواره مورد توجه بوده و لذا به لحاظ تاریخی در پیوند کامل و جدی با اخلاق حرفه‌ای این شاخه از علم است. این نتیجه ساختار اخلاق‌گرای امروزی را با گذشته دور مرتبط می‌سازد گویی آنچه امروز در مقولۀ چشم‌پاکی به‌عنوان حقی برای بیمار تأکید می‌شود، قبلاً بازتاب داشته است.