اصل احترام به خودمختاری فردی و انسان‌شناسی قرآنی - مرادی, حسن; معارفی, غلامرضا (مجله اخلاق زیستی- علمی پژوهشی, 2020)
زمینه و هدف: اصل احترام به خودمختاری فردی از جمله مسائل چالش برانگیز در اخلاق زیستپزشکی معاصر است. نظر به چالشی که درباره تعارض این اصل با اصول اخلاق اسلامی وجود دارد، این مطالعه با هدف تحلیل اصل احترام به خودمختاری فردی و تطبیق آن با انسانشناسی قرآنی صورت گرفته است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش تحلیلی، در سه سطح به تحلیل و مقایسه مفاهیم، قضایا و مبانی فلسفی اصل احترام به خودمختاری فردی و تطبیق آن با انسانشناسی قرآنی پرداخته میشود. یافته‌ها: مبنای فلسفی اصل احترام به خودمختاری فردی، آزادی و اختیار انسان در وضع قواعد اخلاقی و تبعیت نکردن از احکام بالادستی است. در نگاه اول، چنین مبنایی با اصول اسلامی که خداوند را واضع احکام اخلاقی میداند در تعارض است، اما با تدقیق در مفاهیم قرآنی، درکل تعارضی بین این اصل با دیدگاه قرآنی دیده نمیشود؛ زیرا بر اساس نص قرآن، خداوند از روح خود در انسان دمیده و تمام اسماءالله را به وی تعلیم داده است. مبنای گرایش انسان به خداوند فطرت الهی است که در نهاد همه انسانهاست و دین نیز مبتنی بر آن است؛ بنابراین، همانطور که در فلسفه کانت پیروی از احکام کلی عقل عملی، پیروی از احکام بالادستی و امری بیرون از انسان به حساب نمیآید، تبعیت از خداوند و دستورات دین نیز چنین است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان میدهد که مبنای فلسفی اصل احترام به خودمختاری فردی، همان اراده آزاد انسان است و تعارضی با فطرت دینگرای انسان ندارد.