تحلیل جامعه‌شناختی پیامدهای اجتماعی خانواده دورزی (مورد مطالعه: رانندگان شرکت اینترنتیِ اسنپِ مقیم شهر تهران در سال 1403-1404) - فلاحیان حسن‌آباد رسول; ساروخانی باقر; سوادیان پروین (مجله اخلاق زیستی- علمی پژوهشی, 2026)
زمینه و هدف: هدف از این پژوهش واکاوی و فهم عمیق تجربه زیسته خانواده دورزی از منظر رانندگان شاغل در پلتفرم اینترنتی شرکت اسنپ در تهران و تحلیل پیامدهای این نوع زندگی است. روش: این پژوهش به روش کیفی و در چهارچوب رویکرد پدیدارشناسی تفسیری انجام شد تا از رهگذر روایت‌ها معنای زیسته این پدیده آشکار گردد. جامعه هدف شامل رانندگان شرکت اسنپ در شهر تهران بود که به صورت مستمر و برای دوره‌های چندماهه از خانواده دور هستند. انتخاب مشارکت‌کنندگان به شکل هدفمند و زنجیره‌ای و براساس معیارهایی مشخص صورت گرفت. برای گردآوری اطلاعات از مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. تحلیل‌ها براساس الگوی پیشنهادی اسمیت و همکاران (2009) و طی شش مرحله شامل کدگذاری، استخراج مضامین و خوشه‌بندی انجام شد. ملاحظات اخلاقی: در کلیه مراحل تحقیق، ضمن حفظ محرمانگی، رضایت آگاهانه مشارکت‌کنندگان اخذ گردید. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که پیامدهای خانواده دورزی در دو محور اصلی خانوادگی و اجتماعی قابل دسته‌بندی است. بررسی پیامدها در چنین بافتی، فهمی زمینه‌ای از پدیده خانواده دورزی ارائه می‌دهد و تأثیر این نوع زندگی را بر ساختار اجتماعی و روابط خانوادگی واکاوی می‌کند. تحلیل مضامین استخراج‌شده نشان داد که دورزیستی نه‌تنها موجب تضعیف پیوندهای عاطفی میان اعضای خانواده می‌شود، بلکه در سطح اجتماعی نیز موجب ناامنی زیستی ـ اجتماعی و فرسایش سرمایه اجتماعی خانواده می‌گردد. این پیامدها نقش خانواده را در بازتولید فرهنگی و اجتماعی دچار چالش می‌سازد و با توجه به شواهد رو به افزایش بودن جمعیت این نوع خانواده‌ها، این پژوهش بر ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های کلان در زمینه اشتغال و طراحی راهکارهای نهادی برای کاهش پیامدهای منفی آن تأکید دارد. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش بر ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های کلان در حوزه جمعیت و خانواده با هدف به رسمیت شناختن این نوع از خانواده (خانواده دورزی) در سطح ملی با تشکیل کمیتة ملی و سامانه‌های ملی ثبت و نظارت بر خانواده‌های دورزی، تقویت نظام‌های رفاه و تأمین اجتماعی برای کاهش فشارهای اقتصادی و روانی و طراحی مداخلات فرهنگی و آموزشی به‌منظور حفظ پیوندهای خانوادگی و اجتماعی تأکید دارد.