طب و اطبای ایرانی در دوره تیموریان و ترکمانان (قرن نهم و اوایل قرن دهم قمری)

ولی دین‌پرست

چکیده


24

زمینه و هدف: دوره تیموریان و ترکمانان از دوره‌های مهم در تاریخ و فرهنگ ایران است. تیمور با ‌وری علما در سمرقند امکان رشد علمی در پایتخت خود را فراهم کرد. جانشینانش و حاکمان ترکمن به رونق علم و دانش از جمله طب اهمیت دادند. پزشکان مشهوری در این دوره ظهور کردند، هرچند برخی از آنان به غیر از پزشکی در علوم دیگر نیز تبحری داشتند و آثاری تألیف نموده‌اند، اما بیشتر شهرتشان در طب و تألیفات پزشکی بوده است. آنان در آثار خود در خصوص بیماری‌ها و شیوه معالجه آن بحث کرده‌اند. برخی از این اطبا به آناتولی مهاجرت کرده و به عنوان طبیب فعالیت نموده و یا با نوشتن آثاری در طب نقش مؤثری در توسعه طب ایرانی داشته‌اند. هدف این پژوهش شناسایی اطبای ایرانی این دوره و روشن‌ساختن شیوه طبابت در کنار فعالیت‌های علمی آنان می‌باشد.

مواد و روش‌ها: این مطالعه با بهره‌گیری از اسناد، منابع تاریخی به روش توصیفی و تحلیلی انجام پذیرفته است. با مطالعه آثار تألیف شده از سوی اطبای ایرانی، وضعیت طب و فعالیت اطبای ایرانی این دوره مورد بررسی قرار گرفته است.

یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد تیموریان و ترکمانان با گردآوری اطبا در مرکز حکومت خود و حمایت از آنان سبب ظهور اطبای حاذقی مانند غیاث‌الدین محمد طبیب، فضل‌الله تبریزی، شمس‌الدین عبدالله، نظام‌الدین عبدالحی، شکرالله شیروانی، حکیم شاه‌محمد بن مبارک قزوینی و مصلح‌الدین لاری گردیدند. این اطبا در کنار طبابت و تربیت شاگردان از تألیف آثار طبی نیز غافل نبودند. گاهی به دلیل بروز ناملایمات سیاسی برخی از این اطبا به آناتولی مهاجرت کردند.

نتیجه‌گیری: با مطالعه منابع طب ایرانی می‌توان نتیجه گرفت که اطبای ایرانی در ادوار گذشته شیوه‌های ارزنده‌ای در طبابت و معالجه بیماران یافته و نظریات خود را در آثار تألیفی بیان کرده‌اند. امروز در کنار پزشکی نوین می‌توان از نظریات آنان در روش‌های درمانی استفاده نمود.


کلید واژه‌ها


ایران؛ طب؛ اطبای ایرانی؛ تیموریان؛ ترکمانان

تمام متن:

PDF

9

مراجع


Bravn A. Islamic Medicine History. Translated by Rajabnia M. Tehran: Scientific and Cultural Publication; 1995. p.148. [Persian]

Nakhjevani M. Dastoor ul-Kateb fi Tayin ul-Marateb, Emendation, Abdul Karim Aliogli. Moscow: Science Academy, Middle East Institute; 1971. Vol.2 p.62.

Unknown. Ganjine Baharestan. Tehran: Thesis Three in the Medical, Islamic Soviet Congress Library Press; 2003. p.62. [Persian]

Elgood C. A Medical History of Persian and Eastern Caliphate. Translated by Forgani B. Tehran: Amir Kabir Publication; 1978. p.368, 398-399. [Persian]

Safa Z. Tarikh Adabiyat Iran. Tehran: Ferdosi Publication; 1999. Vol.4 p.110-111. [Persian]

Shirazi KH.Ganjineye Baharestan. Tehran: Thesis Three in the Medical, Teryag Faroog, Islamic Soviet Congress Library Press; 2007. p.113, 116-117. [Persian]

Khandmir G. Tarikh Habib ul Siyer. Tehran: Khayyam Publication; 2001. Vol.3 p.513, 534, 565; Vol.4 p.5, 13, 107, 255, 342, 344. [Persian]

Khandmi G. Masr ul-Mlook, Emendation, Mir Hashem Mohaddes. Tehran: Resa Pulication; 1993. p.226. [Persian]

Hagigat A. Iranian Scholars. Tehran: Komesh Publication; 2009. p.420. [Persian]

Dulatshah Samargandi KH. Tazkrat ul-Shoara, Emendation, Fateme Alagemand. Tehran: Human Science and Culture Study College Press; 2005. p.804, 817, 842. [Persian]

Jafari AK. Gyasaddin Mansor Dashtaki ve Resaleye Tebbi Maalemul shafa. The Journal of Morals and Medical History 2011; 4(5): 1-10. [Persian]

Shami N. Zafarname. Tehran: Bamdad Publication; 1983. p.7. (Persian)

Saeli Korde M. Ganjineye Baharestan, Nasihat Nameye soleymani. The Journal of Payam Baharestan 2007; 2(1-2): 702-718. [Persian]

Ibn Mobarak Gazvini MK."Nasihat Name Soleymali" Emendation, Seyyed Hosain Razavi Borgaei. Tehran: Ganjine Baharestan, Thesis Three in the Medical, Islamic Soviet Congress Library Press; 2006. p.484, 493, 497, 500, 502-503. [Persian]

Abdulrazzag Samargandi K. Matle Sadein ve Majmae Bahrein, Emendation, Abdul Hosayin Navayi. Tehran: Human Science and Culture Study Press; 2004. Vol.3 p.22. [Persian]

Bursali MT. Osmanli Muellifleri, hazirlyan Ismail Ozen. Istanbul: Meral Yayinevi; 1995. p.23, 197, 222.

Uzunçarşıli IH. Osmanli Tarihi C.1. Translated by Vali V. Tehran: Human Science and Culture Study Press; 2001. p.639, 700. [Persian]

Taşkuprizade KM. Şagayegul Nomaniye fi Ulamaeh Osmaniye, Emendation, Seyyed Mohamad Tabatabayi Behbahani. Tehran: Islamic Soviet Congress Library Press; 2011. P.200-201.

Hoca Sadeddin Efendi M. Zail Tacu Tevarkh. No Place: No Name; 1862. p.213, 517-518.

Haji Khalife (Kateb Chalabi) M. Kaşfeznoon an asami kotob valfnoon. Istanbul: Maarefe Jalile fi Tabe Metbaha Elbehiye Publication; 1993. p.147, 928.

Bagdadi I. Hedyetul Arfin Asmaul Mualefin. Istanbul: Matbae Maaref Press; 1955. Vol.2 p.225.

Vazirof FI. Azerbaycan Adabiyatna Bir Nazar. Istanbul: Metbeye Amre; 1918. p.83.

Argunşah M. II Murad devrinin (1424-1451), Unlu Hekimi Muhammed bin Mahmud Şirvani ve Turkce Eserleri. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler 1991; 4(1): 487-491. [Turkish]

Küçüker P. Kitâb-I Güzîde Ya Da Sultâniyye. Bursa: Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat; 2016. p.175. [Turkish]

Kahale AR. Moajjamul Moallefin. Beirut: Dar al-Ahyae Teras al-Arebi; No Date. Vol.12 p.316.

Aksoy Y. Tarihte Osmanli Bilim ve teknologisi, Istanbul: Karma Kitaplar; 2008. p.53. [Turkish]

Badlisi SH. Sharafname, Emendation, viladimir vliialinof. Tehran: Asatir Publication; 1998. p.156. [Persian]

Hoca Sadeddin Efendi M. Tacu tevarkh. No Place: No Name; No Date. Vol.2 p.573.

Noorbakhsh S. Zendegi ve Asar ve Andishehaye Jalal Addin Davani. The Journal of Social Studies 1998; 13(1-2): 207-228. [Persian]

Ihsanoğlu E. Osmanli Tibbi Bilimler literatürü Tarihi, C.1. İstanbul: IRCICA; 2001. p.538. [Turkish]




DOI: https://doi.org/10.22037/med%20hist%20j.v11i38.21529

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.