نگاهی به استفاده از گیاه سداب در گستر‌ه ادب فارسی

اعظم سیامک, سمانه‌السادات ملک ثابت, احمد امین

چکیده


1716

سداب گیاهی است بسیار سبزرنگ که گویی غباری کم‌رنگ روی برگ‌های ریز آن نشسته است. این گیاه سبب کم‌شدن نیروی جنسی در مردان و سقط‌شدن جنین می‌شود. همچنین در اعتقاد عوام این گیاه سحر و جادو را دفع می‌کند. در گذشته برای کم‌کردن مضرات شراب و خوشبوکردن و بالابردن کیفیت آن سداب به شراب می‌افزوده‌اند. این خصوصیات و خواص سداب در اشعار سرایندگان پارسی‌زبان کاربرد داشته است. تاکنون تحقیقی درباره کاربرد این گیاه و دسته‌بندی مضمون‌سازی‌ها با آن به صورت مستقل صورت نگرفته است. هر یک از منابع و مراجعی که به بررسی گیاهان در ادبیات فارسی پرداخته‌اند، فقط به ذکر چند شاهد و نمونه شعری اکتفا کرده‌اند. بررسی کاربردهای سداب از منظر پزشکی و گیاه‌شناسی و کاربرد آن در مراسم آیینی روشن می‌کند که این گیاه و کاربردهای آن نزد همه شعرای فارسی‌زبان شناخته‌شده نبوده است. استفاده از آن در شراب و فقاع، رنگ سبز سداب و خواص و ضررهای این گیاه بیشترین زمینه مضمون‌سازی آن نزد شعرا بوده است.


موضوع


سداب؛ گیاهان دارویی؛ طب سنتی؛ پزشکی در ادبیات

تمام متن:

PDF

636

مراجع


اخسیکتی، اثیرالدین. (1337 ش.). دیوان. مصحح رکن‌الدین همایون فرخ، تهران: رودکی، ص 309.

استعلامی، محمد. (1387 ش.). نقد و شرح قصاید خاقانی. تهران: زوار، دو جلدی، جلد دوم، صص 1026، 1050، 1325، 1385.

انجو شیرازی، حسین. (1351 ش.). فرهنگ جهانگیری. ویراسته رحیم عفیفی، مشهد: دانشگاه مشهد، چهار جلدی، جلد اول، ذیل سداب.

انزابی‌نژاد، رضا. (1369 ش.). جامعه‌شناسی شعر نظامی. فصلنامه جستارهای ادبی. سال بیست و سوم، شماره هشتاد و هشت و هشتاد و نهم، صص 148-127.

انوری، محمد بن محمد. (1337 ش.). دیوان. به کوشش سعید نفیسی، تهران: پیروز، صص 18، 20، 334.

برزگر خالقی، محمدرضا. (1387 ش.). شرح دیوان خاقانی. تهران: زوار، دو جلدی، جلد اول، ص 264.

بیلقانی،‌ مجیرالدین. (1358 ش.). دیوان. مصحح محمد آبادی، تبریز: مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران، صص 34، 66، 185، 373.

بی‌نام. (1354 ش.). واژه‌های پارسی در تازی. فصلنامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. شماره نود و یک و نود و دوم، صص 396-365.

تبریزی، محمدحسین. (1362 ش.). برهان قاطع. به اهتمام محمد معین، تهران: امیرکبیر، پنج جلدی، جلد دوم، ذیل سداب.

تبریزی، میرزاعبدالحسین. (1383 ش.). مفتاح‌الادویه ناصری. تهران: دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، صص 198-194.

حسینی فراهانی، ابوالحسن. (1340 ش.). شرح مشکلات دیوان انوری. مصحح مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران، ص 65.

حسینی، محمد مؤمن. تنکابنی دیلمی، میرمحمدزمان. (1345 ش.). تحفه حکیم مؤمن. با مقدمه محمود نجم‌آبادی، تهران: مصطفوی، چاپ دوم، صص 144، 160.

حقوقی، عسکر. (1338 ش.). لغات و ترکیبات رودکی. ماهنامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. سال ششم، شماره سوم و چهارم، صص 170-117.

حکیم میسری. (1366 ش.). دانشنامه در علم پزشکی. به اهتمام برات زنجانی، تهران: دانشگاه تهران، مک گیل، مؤسسه مطالعات اسلامی، صص 83، 153، 161، 122، 131، 136، 151، 154، 198.

خاقانی، افضل‌الدین بدیل. (1357 ش.). دیوان. مصحح ضیاءالدین سجادی، تهران: زوار، چاپ دوم، صص 47، 56، 329، 335، 420، 439، 893.

خاقانی، افضل بدیل. (1333 ش.). تحفه‌العراقین. به اهتمام یحیی قریب، تهران: کتاب‌های جیبی، ص 151.

دهخدا، علی‌اکبر. (1352 ش.). امثال و حکم. تهران: امیرکبیر، دو جلدی، جلد دوم، چاپ سوم، ص 1145.

دهخدا، علی‌اکبر. (1377 ش.). لغت‌نامه. تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا و روزنه، پانزده جلدی، جلد نهم و سیزدهم ذیل واژگان سداب، مصوص.

رونی، ابوالفرج. (1347 ش.). دیوان. به اهتمام محمود مهدوی دامغانی، تهران: باستان، ص 196.

زنجانی، برات. (1363 ش.). اصطلاحات طبی در آثار خاقانی. فصلنامه جستارهای ادبی. شماره شصت و پنجم، صص 190-155.

سجادی، ضیاءالدین. (1374 ش.). فرهنگ لغات و تعبیرات دیوان خاقانی. تهران: زوار، دو جلدی، جلد اول، ص 1150.

شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1390 ش.). ادوار شعر فارسی. تهران: سخن، صص 21-19.

صفای اصفهانی، محمدحسین. (1337 ش.). دیوان اشعار. مصحح احمد سهیلی خوانساری، تهران: شرکت نسبی حاج‌محمدحسین اقبال و شرکا، ص 20.

مختاری، عثمان. (1341 ش.). دیوان. به اهتمام جلال‌الدین همایی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ص 25.

عطار، فریدالدین محمد. (1339 ش. آ). خسرونامه. مصحح احمد سهیلی خوانساری، تهران: زوار، ص 65.

عطار، فریدالدین محمد. (1339 ش. ب). اشترنامه. به کوشش مهدی محقق، تهران: زوار، ص 152.

عقیلی خراسانی، محمدحسین. (1844 م.). مخزن‌الادویه. تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ عکسی، ص 492.

عمید، حسن. (1363 ش.). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر، ذیل سداب.

فراهانی، ادیب‌الممالک. (1345 ش.). دیوان. مصحح حسن وحید دستگردی، تهران: اسلامیه، صص 71، 77.

قاآنی، حبیب‌الله بن محمد. (1336 ش.). دیوان. تصحیح محمدجعفر محجوب، تهران: امیرکبیر، صص 101، 113، 171، 595.

قطران تبریزی، ابومنصور. (1362 ش.). دیوان قطران تبریزی. تهران: ققنوس، صص 37، 43.

قهرمان، احمد. (1364 ش.). فلور رنگی ایران. تهران: انجمن ملی حفاظت منابع طبیعی و دانشگاه تهران، یازده جلدی، جلد هفتم، ص 284.

کزازی، میرجلال‌الدین. (1378 ش.). دیوان خاقانی شروانی. گزارش دشواری‌ها، تهران: مرکز، صص 453، 499، 596، 626.

گرامی، بهرام. (1386 ش.). گل و گیاه در هزار سال شعر فارسی. با مقدمه ایرج افشار، تهران: سخن، ص 469.

گل گلاب، حسین. (1328 ش.). گیاه‌شناسی. تهران: چهر، ص 214.

لامعی جرجانی، محمد. (1319 ش.). دیوان لامعی جرجانی. مصحح سعید نفیسی، تهران: کوهی، ص 35.

مجد همگر، هبه‌الله. (1375 ش.). دیوان مجد همگر. مصحح احمد کرمی، تهران: ما، ص 125.

مزداپور، کتایون. (1383 ش.). تداوم آداب کهن در رسم‌های معاصر زرتشتیان در ایران. فصلنامه فرهنگ. شماره چهل و ن و پنجاهم، صص 180-147.

مسعود سعد. (1339 ش.). دیوان مسعود سعد. به کوشش سعید نفیسی، تهران: پیروز، ص 578.

مظفری، نسرین. (1390 ش.). واژگان متروک زبان فارسی. تهران: شلاک، ص 283.

معین، محمد. (1343 ش.). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر، شش جلدی، جلد دوم، ذیل سداب.

میدانی، ابوالفتح احمد. (1345 ش.). السامی فی الاسامی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چاپ عکسی، ص 503.

ناصرخسرو، ابومعین. (1373 ش.). دیوان. تهران: نگاه، صص 88، 98، 100.

ناصرخسرو، ابومعین. (1373 ش.). سفرنامه. مصحح محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار، چاپ پنجم، صص 34-33.

نظامی، الیاس. (1366 ش.). خسرو و شیرین. مصحح بهروز ثروتیان، تهران: توس، ص 381.

نظامی، الیاس. (1386 ش.). شرفنامه. مصحح بهروز ثروتیان، تهران: سپهر، صص 104، 224.

نظیری نیشابوری، محمدحسین. (1340 ش.). دیوان نظیری نیشابوری. مصحح مظاهر مصفا، تهران: امیرکبیر، ص 576.

نفیسی، علی‌اکبر. (1319 ش.). فرهنگ نفیسی. تهران: شرکت سهامی چاپ رنگین، پنج جلدی، جلد سوم، ذیل سداب.

نیکنام، کوروش. (1379 ش.). جشن نوروز و زرتشتیان ایران. ماهنامه کتاب ماه هنر. شماره بیست و نه و سی‌ام، صص 53-48.

یوشیج، نیما. (1371 ش.). مجموعه کامل اشعار نیما یوشیج. تدوین سیروس طاهباز، تهران: نگاه، ص 199.




DOI: https://doi.org/10.22037/hmj.v7i24.17829

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.