معرفی منظومه طبی «جامع الفوائد»

الهام عمارتکار, زهرا کریمی

چکیده


612

طب سنتی ایران با ریشه‌ای کهن، دانشی آمیخته از هنر و فراست است. یکی از ویژگی‌های پزشکی ایران، استفاده از شعر برای یادگیری سریع و انتقال آسان مفاهیم پزشکی به مردم عامه می‌باشد. در این راستا تاریخ پزشکی ایران از پزشکان برجسته‌ای از جمله حکیم یوسف بن محمد بن یوسف هروی حکایت دارد که کتب طبی منظومی را تدوین نموده‏اند. اغلب آثار طبی او به زبان شعر است. یکی از آثار طبی مهم این حکیم برجسته، منظومه «جامع الفوائد» است.

در این مطالعه مروری کیفی جامعه مورد مطالعه، منظومه‌های طبی فارسی حکیم یوسفی هروی و نمونه مطالعه منظومه «جامع الفوائد» است که پس از رؤیت و استخراج ویژگی‌های آن به تحلیل محتوایی منظومه پرداخته شده است.

منظومه طبی «جامع الفوائد» از جمله پرشمارترین نسخه‌های خطی بعد از قرن دهم هجری قمری است که از لحاظ اهمیت، اختصار، سادگی، مورد توجه مخاطبان بوده است. از ویژگی‌های برجسته آن می‌توان به انتقال مفاهیم پزشکی به صورت موجز و معرفی یکصد و هفتاد و هفت بیماری عضوی شامل: بیماری‌های سر، اعصاب و روان، چشم، گوش و حلق و بینی، زبان و لثه و دندان، ریه، قلب، معده، کبد، روده، مثانه، دیابت، بیماری‌های زنان و مردان، دردهای مفصلی و امراض عمومی بدن، مانند تب‌ها، اورام و غدد، بیماری‌های پوست، و مو، بیماری‌های ناشی از گزش جانوران و بیان معالجات آن‌ها اشاره نمود. با بررسی‌های انجام‌شده در سایر کتب طبی منظوم فارسی بعد از قرن دهم هجری، این منظومه بیماری با عنوان ذیابیطیس ذکر نموده است.

تبیین منظومه‌های طبی فارسی، راهی برای معرفی و مستندسازی آن‌ها است که کماکان باید برای این سرمایه‌های علمی انجام بگیرد. همچنین برای فهم درست مفاهیم و مطالب متون طبی که پیش‌نیاز هر نوع تصحیح، پژوهش، و نگارشی است می‌توان به متون منظوم فارسی پزشکی توجه نمود.


موضوع


تاریخ پزشکی؛ جامع الفوائد؛ طب سنتی؛ منظومه طبی؛ یوسفی هروی

تمام متن:

PDF

1233

مراجع


Gavanji, S. Larki, B. (2015). Comparative effect of propolis of honey bee and some herbal extracts on Candida Albicans. Chinese Journal of Integrative Medicine. 23(3): 201-207.

Najmabadi, M. (1992). Taarikh Teb dar Iran. Tehran: University of Tehran, 15-16. [Persian]

Elgood, S. (1978). Teb Dar Duore Safavieh. Translated by Forghani, B. Tehran: Tehran University Publication, 128-129, 133-135. [Persian]

Rezai, E. Mali, Y. (2015). Sargozasht pezeshki dar Iran. Tehran: Ofogh Publication, 98-99, 102. [Persian]

Karimi, Z. (2016). Studing and Recognition of Persian medical poetries writings of Shiite Authors Ninth century to thirteenth Century AH (Fifteenth century to Nineteenth Century AD). [Master's Thesis]. Tehran Iran: Shahed University, 8, 229, 265-266.

University of Cambridge Researchers. (2001). The Cambridge history of Iran. Translated by Azhand, Y. Tehran: Jamie Publication, 355. [Persian]

Kaempfer, E. (1984). Das erste buch der ‭amoenitates exoticae. Translated by Jahandar, K. Tehran: Khwarizmi Publication, 14. [Persian]

Mohammed Ebn Ahmad Ebn Qarashi (Ebn Ekhvah). (1981). Aeen Shahrdari. Translated by Shoar, J. Tehran: Scientific &Cultural, 204. [Persian]

Jaberi Nasab. N. (2009). Mohajerat Iranian be India. Studies Subcontinent Quarterly. 1(1): 6-13. [Persian]

Tehrani Aghabozorg, M. (1925). Azarieh Ela Tasanife Shia. Qom: Ismailian Publication, Vol.5, 68. [Persian]

Hashemi Sndylvy, A. (1993). Tazkereh Makhzan Alghrayb. Translated by Bagher, M. Tehran: Research Center Persian Iran and Pakistan Publication, Vol.5, 3148. [Persian]

Allami, A. (1993). Akbar Nameh. Translated by Tabatabai Majd, GH. Tehran: Center for Cultural Research and Studies Publication, 119. [Persian]

Velayati, A. (2012). Yousefi Heravi. Tehran: Amir Kabir Publication, 35-42. [Persian]

Vaseti, N. (2003). Medical relations history between Iran and Pakistan. Tehran: Iran University of Medical Sciences Publication, 33, 101. [Persian]

Modarres Tabrizi, MA. (1995). Rihanat Oladab. Tehran: Khayam Publication, 403. [Persian]

Deraayati, M. (2011). Iran Manuscripts. Tehran: National Library and Archives of I.R or Iran Publication, Vol.5, 918. [Persian]

Yousefi Heravi, Y. (No Date). Jame Ol Favaed. Los Angeles: University Library Digital Manuscripts, 19. [Persian]

Yousefi Heravi, Y. (2003). Jame Ol Favaed. Tehran: Iran University of Medical Sciences Publication, 2, 4, 8, 34, 48, 55. [Persian]

Naseri, M. (2011). Morory Bar Kolyat Teb Sonati. Tehran: Traditional Medicine Publication, 22. [Persian]

Yousefi, S. Yekta, N. Joukar, A. (2010). Hakim Yousefi Heravi. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine. 3(4): 1.

Hakim Nazem Jahan, Y. (2008). Romoz Azam. Tehran: Iran University of Medical Sciences Publication, Vol.2, 354. [Persian]

Tavernier, J. (1957). Itinerary Jean Baptiste Tavernier. Translated by Nouri, A. Esfahan: Taeed Publication, 631. [Persian]

Olearius, A. (2006). Itinerary Adam Olearius. Translated by Behpour, A. Tehran: Ebtekar no Publication, 618. [Persian]




DOI: https://doi.org/10.22037/hmj.v7i24.11457

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.